Psikoeğitim
Travma sonrası tepkiler: Kendimizi ve yakınlarımızı anlamak
Sarsıcı olaylardan sonra görülebilen tepkiler, çocuk ve ergenlere destek ve profesyonel değerlendirme gerektiren durumlar.
Sarsıcı bir olaydan sonra
Ciddi bir kaza, afet veya şiddet yaşantısının ardından korku, şaşkınlık, öfke, uyuşmuş gibi hissetme ve sürekli tetikte olma görülebilir. Bazı kişiler olayı tekrar tekrar düşünür; bazıları hatırlatan durumlardan uzaklaşır. Uyku, dikkat, iştah ve ilişkiler etkilenebilir. Bu tepkiler bir karakter zayıflığı göstermez. Ulusal Travma Sonrası Stres Merkezi rehberi.
İyileşme herkes için aynı hızda veya aynı biçimde ilerlemez. Bir gün daha iyi hissetmek, sonraki gün zorlanmayacağınız anlamına gelmez. Yakınınızın yaşadıklarını kendi deneyiminizle karşılaştırmadan dinlemek önemlidir. “Artık geride bırakmalısın” gibi bir beklenti koymak yerine, günlük hayatta hangi desteğin yararlı olacağını sorabilirsiniz. Travma sonrası iyileşme bilgileri.
Her tepki travma sonrası stres bozukluğu değildir
Travma yaşamış herkes travma sonrası stres bozukluğu geliştirmez. Yeniden yaşantılama, kaçınma, aşırı uyarılmışlık ve düşünce ya da duygulardaki değişiklikler bir değerlendirmede birlikte ele alınır. Belirtilerin süresi ve günlük hayata etkisi de önemlidir. Tanı ancak uygun bir uzman değerlendirmesiyle konabilir; bir belirti listesi veya tek bir test puanı yeterli değildir. NIMH travma sonrası stres bozukluğu rehberi.
Olay artık sona ermiş olsa bile bir ses, yer veya düşünce geçmişteki tehlikeyi hatırlatabilir. Böyle anlarda yoğun tepki yaşanması, olayın gerçekten yeniden gerçekleştiği anlamına gelmez. Ancak tehlike sürüyorsa öncelik güvenliğe ulaşmak ve gerekli sağlık desteğini almaktır. NIMH travma hatırlatıcıları hakkında bilgi.
Bir kişinin dışarıdan sakin görünmesi de hiç etkilenmediğini göstermez. Tepkilerin farklı olabileceğini bilmek, yakınlarınızla konuşurken tek bir doğru duygu veya davranış beklememenize yardımcı olabilir.
Çocuk ve ergenlere nasıl destek olunabilir?
Gençlerde kabuslar, bedensel yakınmalar, okulda zorlanma, arkadaşlardan uzaklaşma veya artan öfke görülebilir. Daha küçük çocuklar bakım verenine daha çok yakın olmak isteyebilir. Davranış değişikliklerini yalnızca “inat” veya “şımarıklık” diye yorumlamadan önce yaşanan olayı ve çocuğun koşullarını düşünün. NIMH çocuk ve ergen rehberi.
Güvenlik ve temel ihtiyaçlardan başlayın. Yemek, uyku ve birlikte geçirilen zaman için mümkün olan günlük düzeni koruyun. Çocuğun sorularına yaşına uygun ve doğru yanıtlar verin; tutamayacağınız sözler vermeyin. Konuşmak, yazmak veya resim yapmak isterse alan açın. Hazır olmadan ayrıntıları anlatmaya zorlamayın. Tekrarlayan, sarsıcı haber görüntülerine maruz kalmasını azaltmak da yardımcı olabilir. NIMH bakım veren önerileri.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Belirtiler belirgin sıkıntı yaratıyorsa, uyku ve gündelik hayatı aksatıyorsa, artıyorsa veya zamanla hafiflemiyorsa ruh sağlığı uzmanından destek alın. Yardım istemek için belirli bir tanı süresinin dolmasını beklemek gerekmez. Çocuk ve ergenlerde yaşa uygun uzman değerlendirmesi planlanmalıdır. Kendine zarar verme düşünceleri veya devam eden güvenlik tehdidi varsa acil destek gerekir. NIMH uzman değerlendirmesi.
Yakınınızla görüşmeye giderken ne zaman zorlandığını ve hangi günlük işlerin etkilendiğini birlikte not edebilirsiniz. Konuşmayı onun adına tamamen üstlenmek yerine, ihtiyaç ve tercihlerini ifade etmesine yardımcı olun. Travma sonrası sıkıntılar için etkili bakım seçenekleri vardır; destek aramak iyileşme sürecinin bir parçası olabilir. Ulusal Travma Sonrası Stres Merkezi yardım arama rehberi.